URARTULAR

external image urartular_197116.jpg

Devletin başkenti Doğu Anadolu'da [[/wiki/Van_G%C3%B6l%C3%BC|Van Gölü]]'nün doğu kıyısında yer almaktaydı; daha geç dönemlerdeki adıyla 'Tosp', Urartucadaki 'Tuşpa'ya dayanmaktadır. Van Gölü denizden 1625 metre yüksekte olup [[/wiki/Urmiye_G%C3%B6l%C3%BC|Urmiye Gölü]]'nden 336 metre daha yukarıda yer almaktadır. 3400 ve 5000 km²'yi bulan alanlarıyla her iki gölde Anadolu-İran bölgesinin en büyük gölleridir. "Deniz" olarak da değerlendirilirler. [[/wiki/Asurlar|Asurlar]] (Aşurlar, eski Asurlar)'ın coğrafi metinlerinde Van Gölü'nden "Nairi'nin Yukarı Denizi", [[/wiki/Urmiye_G%C3%B6l%C3%BC|Urmiye Gölü]]'ndense "Nairi'nin Aşağı Denizi" olarak söz edilir. Bugün dahi [[/wiki/Urumiye|Urumiye]] Gölü'nün [[/wiki/Fars%C3%A7a|Farsça]]'sı "Deryeça" yani "Küçük Deniz" anlamındadir. Urartu yerleşim bölgesinin sınırlarını, batıda [[/wiki/Karasu|Karasu]]-[[/wiki/F%C4%B1rat|Fırat]], kuzeyde Kuzey Ermenistan dağları, doğuda İran [[/wiki/Azerbaycan|Azerbaycan]]'ındaki Savalan Dağları, güneyde ise [[/wiki/Zagros_da%C4%9Flar%C4%B1|Zagros Dağları]]'yla birleşen Doğu [[/wiki/Toroslar|Toroslar]] oluşturur. Efsanevi [[/wiki/A%C4%9Fr%C4%B1_Da%C4%9F%C4%B1|Ağrı Dağı]] bu dağlık bölgenin orta noktasındadır. İncil'deki masoretik ünlüleştirmeden ötürü bu dağ, Urartu adının "R R T" ünsüzleriyle yazılması sonucu "Ararat" adını almıştır. 5165 metrelik yüksekliği ile [[/wiki/A%C4%9Fr%C4%B1_Da%C4%9F%C4%B1|Büyük Ağrı Dağı]], [[/wiki/Kafkasya|Kafkasya]]'nın güneyindeki en yüksek dağdır. Küçük Ağrı Dağı, [[/wiki/Tend%C3%BCrek|Tendürek]], [[/wiki/Alada%C4%9F|Aladağ]], [[/wiki/S%C3%BCphan_Da%C4%9F%C4%B1|Süphan Dağı]] ve [[/wiki/Nemrut_Da%C4%9F%C4%B1|Nemrut Dağı]] gibi genelde 3000 metreyi geçen diğer dağların çoğu Van Gölü yakınlarında yer almaktadır.
external image urartu-yazc4b1.jpg







Tarih

[[/wiki/Tevrat|Tevrat]]'ta Ararat olarak bahsedilmektedir. Daha sonraları Asur yazıtlarında Uruatri biçiminde rastlanır. Bu belgelerden anlaşıldığına göre MÖ 13. yüzyıl ile 9. yüzyıl arasında Uruatri ve Nairi gibi toplumlar Doğu Anadolu'da beylik ve aşiretler halinde yaşamaktaydılar. MÖ on üçüncü yüzyılda Urartu'ların tek bir devletten oluşmadığı ve daha ziyade değişik kabilelerden oluşan bir konfederasyon şeklinde yönetildikleri varsayımı kralların sözlerinden anlaşılmaktadır. [[/wiki/Demir_%C3%87a%C4%9F%C4%B1|Demir Çağına]] girilmesiyle birlikte demir silahların askerî alanda kullanılmaya başlanılmasıyle birlikte askerî başarılar hızlandı. Böylece yüzyıllardır süregelen birleşme süreci neticesinde MÖ 858-856 yıllarında Asurluların Kral III. Şalmaneser komutasında Urartu içlerine yaptığı akınlar neticesinde Urartu Aşiretleri arasındaki birleşme süreci hızlandı ve yaklaşık MÖ 844 yılında [[/wiki/Van_G%C3%B6l%C3%BC|Van Gölü]] kıyısında [[/wiki/Van_Kalesi|Tuşpe]]'de I. Sarduri'in idaresi altında birleşme gerçekleştirilerek Urartu Krallığı ortaya çıkmış oldu. İlk Urartu yazıtı ve [[/wiki/Van_Kalesi|Van Kalesi]]'ndeki ilk anıtsal mimari bu krala aittir. MÖ 7. yüzyıldaki en güçlü krallardan biri olan [[/wiki/II._Rusa|II. Rusa]]'dan sonra ise gittikçe zayıflamış ve MÖ 6. yüzyıl sonlarında tarih sahnesinden çekilmiştir. Urartu krallarının sıradüzeni ve tarihlendirilmesi, daha iyi belgelendirilmiş Asur kralları listesi ile kurulabilen paralellikler yardımıyla sağlıklı hale getirilebilmektedir. Urartu-Asur savaşları ve Urartu Devletine Medlerin çeşitli akınları nedeniyle gittikçe zayıflayan devlet MÖ 2. yüzyılda yıkılmıştır. Ayrıca [[/wiki/Babil|Babil]] Tarih kaynaklarında [[/wiki/%C4%B0skit|İskit]] akınlarının Urartuları zayıflattığı desteklenir.

URARTULAR ERMENİLER’İN AKRABASI MI?


tıpkı selahaddin eyyubi ve eyyubi devleti’ni kürt kabul edenlerin içine düştüğü yanlışlığa düşenlerin inandıkları yalandır. aslına bakacak olursak, selahaddin’in kürt olma olasılığı urartuların ermenilerin atası olması olasılığından daha kuvvetlidir. tarihçi strabon ve heredot’un aktarımlarına göre ermeniler bir avrupa kavmi olan friglerin, mö 6. yüzyılda trak ve illiryalıların baskıları ile doğu’ya göçmesinin neticesinde friglerden ayrılarak daha doğu’ya doğu anadoluya kadar gelmiş olan koludur. ermeniler hint avrupa kökenli bir halktır ve kendilerini “hay”(haylar) olarak tanımlarlar. ermeni ismi onlara persler tarafından verilmiştir.(armina)… urartular ise doğu anadolu’da mö 13.yy ila mö 5.yy arasında hüküm sürmüş apayrı bir millet ve kavimdir.
ermenice hint avrupa dil ailesine mensup bir dil iken, urartuların konuştuğu dil ne hint avrupa, ne de sami dilleri ile bir alakası vardır. urartu dili aslında öz türkçe’ye daha yakın bir dildir ve ural-altay dil ailesine mensuptur.
ermeniler’in batıdan gelerek urartu topraklarına yerleşmesi, tabii ki urartular ile ermeniler arasında bir kültürel yakınlaşmaya sebebiyet vermiştir. lakin bu zorunlu durum urartular’ı ermenilerin ataları yapmaz. urartular’ın ermenilerle olan yakınlığı türklerin çinlilerle olan yakınlığı kadardır ancak…
lakin malum ermeni lobisi öylesine güçlü ve faaldir ki doğu anadolu’da kurulmuş en büyük medeniyetlerden biri olan urartular’ı sahiplenmekte bir yanlış yahut hata görmemektedirler.
ayrıca, “uber bilimsel” yanlı kaynak gösteren önyargılı kişilere bir kaynak da okumaya üşendikleri bilgi kaynağı vikipedi’den verelim. belki bunu ciddiye alırlar; –alıntı– Urartuların kullandigi dil ile hint avrupa dil ailesi ve sami dil ailelesi arasında hiçbir bağ yoktur.{fact} En çok Kuzeydoğu Kafkasya dil ailesi ile benzerlik göstermektedir.[1] Ancak akrabalık dereceleri daha kesinlik kazanmamıştır. Ata torun ilişkisnden bahsetmek için henüz çok erkendir. Yaşayan diller arasında en çok ortak kelime Urartuca ile Kuzeydoğu Kafkas dilleri arasındadır. Toplam bilinen 350 Urartuca kelime kökünden 169′u.
external image mercek.1.7.jpg

İbâdetler
Urartu tanrıları için ritüeller eşliğinde kurbanlar kesilmesi esasına dayanmaktadır. Kurbanlar koyun, inek, ve sığır olarak çeşitlilik arzeder ve Urartuların 79 tane tanrılarından her bir tanesi için kaç tane koyun / sığır kesileceği belirlenmiştir. Ayrıca devletin başkenti olan [[/wiki/Van_Kalesi|Tuşpa]] için de kurban kesilmekteydi. Kesilen hayvanların kanlarının [[/wiki/Van_Kalesi|Van Kalesi]]'nde ki bir meydanda toplanması için drenaj kanalları inşaa edilmişti. Araştırmacı bilimadamları benzer kanallardan diğer yerleşim site ve şehirlerinde de keşf etmişlerdir. Kesilen hayvanların yaşlarının ortalama iki günlük olacak kadar çok genç oldukları anlaşılmıştır. Blur-Karmir (Kızıl-Tepe) mevkîinde yapılan araştırmalar sırasında dört binin üzerinde kurban edilmiş hayvan külleri bulundu. Alman arkeologların Rusahinili (Toprak-Kale) mevkîinde yürüttükleri araştırmalar neticesinde hayvan kemiklerinin arasında bazı çocuk kemiklerininde bulunmasıyle insan kurban etme adetinin de Urartuların gelenekleri arasında olduğu sonucuna vardı. Ḫaldi'nin onuruna çocukların nasıl kurban edileceğini ve hangi ritüellerin uygulanacağını açıklayan bir kil tablet ele geçirilmiştir.
external image do%C4%9Fubeyaz%C4%B1t.jpg

Cenaze Törenleri
Cenaze töreni bölgeler arasında farklılıklar göstermektedir. Araştırmacılar Urartu kültürünün karakteristik bir cenaze töreni olmadığını ve defin törenlerinin değişiklik arzetttiğini saptamışlardır. Mezarlar içinde yakılan cesetlerin küllerinin yanı sıra bilezik, kemer, ve bronz eşyalar da bununmuştur. Bu bulgulardan Urartuların ölümden sonra bir yaşama inandıkları sonucuna varılmıştır. Bir yerleştirilen kül Cesetlerinin yakılması ardından Urn gibi yerlerde toprağa gömüldükleri, bazen de, küllerin saksılar içine doldurulduktan sonra saklandığı anlaşılmıştır. Urartular'da şeklinde yaygın cenaze şekli cesetlerin yakılması idi. Bu yöntem öncelikle saraylarda krallara yapılan törenlerde uygulanmaktaydı. [[/wiki/Van_Kalesi|Tuşpa]]'da kral küllerinin saklandığı mağaralar bulunmuştur. [[/wiki/Van_Kalesi|Van Kalesi]]'nde Kudüs ve Frig mezarlarına benzer kaya mezarlar ortaya çıkarıldı. Mısır antik mezarların inşası ile benzerlikler cenaze törenlerinin çok kültürlülük arzettiğini kanıtlar niteliktedir.
Ölü Gömme
Urartu'da yakarak veya yakmadan gömü yapılmaktaydı. Yönetici kesim ve olasılıkla aileleri büyük kale ve merkezlerin yakınındaki çok odalı kaya mezarlarına birlikte, diğerleri ise sosyal statülerine göre toprak altına inşa edilen oda mezarlara, basit toprak mezarlara veya yakılarak urne adı verilen küplere gömülmekteydiler. Merkezde [[/wiki/Van_Kalesi|Van Kalesi]], batıda [[/wiki/Palu|Palu]], [[/wiki/Malazgirt|Malazgirt]] ve [[/wiki/Alt%C4%B1ntepe|Altıntepe]]'de, kuzeyde [[/wiki/Aras_Nehri|Aras Nehri]]'nin güney bölgesinde, doğuda Şangar (İran'da Bastam'ın kuzeyi) gibi önemli yönetim merkezlerinin yakınında çok odalı kaya mezarları bulunmaktadır. [[/wiki/Dilkaya_H%C3%B6y%C3%BC%C4%9F%C3%BC|Dilkaya Höyüğü]], [[/w/index.php?title=Karag%C3%BCnd%C3%BCz_H%C3%B6y%C3%BC%C4%9F%C3%BC&action=edit&redlink=1|Karagündüz Höyüğü]] ve [[/w/index.php?title=Yoncatepe_H%C3%B6y%C3%BC%C4%9F%C3%BC&action=edit&redlink=1|Yoncatepe Höyüğü]]'nde ise soyulmadan günümüze ulaşmış, içinde birden çok gömü bulunan yeraltı oda mezarları incelenmiştir. Ölümden sonraki yaşama inandıkları için ölülerin mezarlarına günlük yaşamda kullandığı eşyalar konulurdu yastık, çanak, çömlek v.s.
Siyasal ve Kültürel İlişkiler
Urartu tarihinin önemli bir bölümü güneydeki büyük düşman Asur ile mücadeleye odaklanmıştır. Ayrıca Menua döneminden itibaren kuzeyde yerel Diauehi Krallığı [[/wiki/Erzurum|Erzurum]] çevresinde ve mahalli beylikler üzerine, güneybatıda Hate ([[/wiki/Malatya|Malatya]] çevresi), güneydoğuda ise Kuzeybatı İran’a; [[/wiki/I._Argi%C5%9Fti|I. Argişti]] döneminde Hate - Tabal (Tuate'nin ülkesi); II. Sarduri Melitia, Qumaha ([[/wiki/Ad%C4%B1yaman|Adıyaman]] bölgesinde) ve kralı Kuştaşpili; II. Rusa ise Hate, Halitu ve Muşki üzerine sefer yapmışlardır.